Rechten en plichten van een vereniging: een overzicht

Is het voor een vereniging eigenlijk verplicht om een ledenadministratie te voeren en contributie te vragen? De jurist van de Sesam Academie heeft een en ander voor ons uitgezocht.


Wat is een vereniging?

Een vereniging is een rechtspersoon met leden die zich gezamenlijk inzetten voor een specifiek doel (artikel 2:26 BW). Het lidmaatschap kan bestaan uit een of meer leden. Het belangrijkste kenmerk van een vereniging is dat het altijd leden heeft, in tegenstelling tot een stichting. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste rechten en plichten van een vereniging volgens de wet (Burgerlijk Wetboek, BW).

Lidmaatschap

  1. Vrijwilligheid: Het lidmaatschap van een vereniging is vrijwillig. Een persoon kan alleen lid worden door een duidelijke wilsverklaring, bijvoorbeeld door het invullen en ondertekenen van een inschrijvingsformulier (artikel 2:27 BW).
  2. Rechten en plichten: Leden hebben zowel rechten als plichten. Een lid heeft het recht op toegang tot de Algemene Ledenvergadering (ALV) en andere rechten zoals vastgelegd in de statuten en reglementen van de vereniging. Plichten kunnen onder meer het betalen van contributie omvatten, mits het opleggen van plichten in de statuten is vastgelegd.
  3. Beëindiging lidmaatschap: Een lid kan zijn lidmaatschap opzeggen, waarmee het lidmaatschap eindigt (artikel 2:35 BW). Strijdig met de eerder genoemde uitdrukkelijke wilsverklaring om lid te worden én het recht om een lidmaatschap op te zeggen is derhalve ‘een automatisch lidmaatschap’, bijvoorbeeld op grond van inwonerschap.

Statuten en huishoudelijk reglement

  1. Inhoud van de statuten: De statuten van een vereniging moeten ten minste het doel, de naam en de zetel van de vereniging vermelden (artikel 2:28 BW). Daarnaast moeten de verplichtingen van de leden en de manier waarop de ALV wordt bijeengeroepen, worden opgenomen.
  2. Wijzigingen in de statuten: Statuten kunnen alleen door de ALV worden gewijzigd, dit proces moet zorgvuldig gebeuren en vereist altijd de tussenkomst van een notaris. Als de statuten de mogelijkheid bieden, kan het bestuur of de ALV via reglementen nadere regels vaststellen, zoals het verlagen van contributie tot nihil.

Bestuur

  1. Taken van het bestuur: Het bestuur is verantwoordelijk voor het besturen van de vereniging (artikel 2:44 BW). Dit omvat onder meer het bijhouden van een ledenadministratie om te bepalen wie toegang heeft tot de ALV en andere ledenrechten kan uitoefenen.
  2. Ledenadministratie: Het bijhouden van een nauwkeurige ledenadministratie is essentieel. Een gebrekkige ledenadministratie kan worden gezien als onbehoorlijk bestuur en kan fiscale consequenties hebben, aangezien de Belastingdienst inzage kan vorderen in alle bescheiden die een beeld geven van de inkomsten van de vereniging, inclusief contributie-opbrengsten.

Donateurs

Veel verenigingen hebben in hun statuten een bepaling over donateurs om extra inkomsten te genereren. Donateurs hebben vaak minder rechten dan leden, maar hun bijdragen kunnen essentieel zijn voor de financiële gezondheid van de vereniging.

Conclusie

Het voeren van een correcte en gedetailleerde ledenadministratie is een wettelijke verplichting voor verenigingen. De statuten moeten duidelijk de rechten en plichten van de leden omschrijven, en het bestuur moet ervoor zorgen dat deze correct worden nageleefd. Het vragen van contributie is niet verplicht. In de statuten moet worden vastgelegd of de vereniging wel of niet het recht heeft om contributie te heffen. Donateurs kunnen een waardevolle bron van inkomsten zijn, maar ook hier moet duidelijkheid over bestaan in de statuten en reglementen.